Ruhrpott-woorden: wat betekenen Glück auf, Kumpel en Pütt?
De taal van het Ruhrgebied heeft veel woorden uit de mijnbouw, de industriële geschiedenis en het dagelijkse leven. In deze begrippenlijst leggen we 17 uitdrukkingen en productnamen uit, met links naar de regio en naar onze eigen informatie.
Let op: sommige woorden zijn historische mijnbouwtermen of regionale spreektaal; andere zijn moderne productnamen. Niet elke uitdrukking is uitsluitend in het Ruhrgebied ontstaan.
Mijnbouw, dagelijkse taal en lokale verwijzingen
Glück auf
Traditionele groet van mijnwerkers, nog altijd een symbool van verbondenheid met het Ruhrgebied. De groet herinnert aan de wens dat iedereen veilig terugkeert van het werk onder de grond.
Kumpel
Oorspronkelijk een collega uit de mijnbouw; in de dagelijkse taal ook een vriend of goede bekende. De zeepnaam WASCHKUMPEL speelt met dit woord.
Pütt
Informele naam voor een mijn, mijnschacht of kolenmijn. Op de Pütt werken betekende werken in de mijnbouw.
Zeche
Een mijnbedrijf of mijncomplex. Veel voormalige Zechen in het Ruhrgebied zijn tegenwoordig locaties van industrieel erfgoed.
Steiger
Historische functie van een toezichthouder of leidinggevende vakman in de mijnbouw. Bekend uit het mijnwerkerslied 'Glück auf, der Steiger kommt'.
Grubenlampe
Lamp waarmee mijnwerkers onder de grond werkten. Een decoratief houten model verwijst naar de traditie, maar is zelf geen werkende mijnlamp.
Fördergerüst en Förderturm
Een Fördergerüst ondersteunt de kabelschijven boven een mijnschacht; in een Förderturm kan de hijsmachine in de toren zijn gebouwd. De woorden worden in het dagelijks taalgebruik niet altijd precies onderscheiden.
Schicht machen
Een Schicht is een dienst of werkperiode. Schicht machen betekent het werk beëindigen en kan figuurlijk ook betekenen dat je ergens mee stopt.
Ruhrpott, Pott en Revier
Veelgebruikte namen voor het Ruhrgebied. Revier verwijst vooral naar de historische mijnbouw- en industrieregio, niet naar één afzonderlijke stad.
Maloche / malochen
Zwaar of inspannend werk; malochen betekent hard werken. Het woord wordt sterk geassocieerd met de arbeidersgeschiedenis van het Ruhrgebied.
Büdchen en Trinkhalle
Een kleine kiosk of buurtwinkel, maar vaak ook een sociale ontmoetingsplek. De Tag der Trinkhallen staat in het teken van deze kiosk- en buurtcultuur.
Hömma
Regionale verkorting van Hör mal: luister eens. Het wordt gebruikt als informele aanspreking of om de aandacht te trekken.
Dönekes
Kleine, vaak grappige verhalen of anekdotes. De term wordt ook buiten het Ruhrgebied gebruikt.
Bütterken
Boterham of belegd broodje in regionale spreektaal.
Rü / RÜ
In Essen is Rü een bekende afkorting van de Rüttenscheider Straße. De productnaam RÜ Kirsche combineert deze plaatselijke verwijzing met een kersengeur.
WASCHKUMPEL
Een moderne productnaam voor een zeep, samengesteld uit wassen en Kumpel. Het is geen historische mijnbouwterm.
Auf Kohle geboren
Opschrift op een decoratief item dat verwijst naar afkomst en de geschiedenis van de steenkolenmijnbouw. Het is een productmotief, geen vaststaande historische mijnwerkersgroet.
Meer over het Ruhrgebied
Het kenniscentrum van SteinKunstWerk · Ruhrpott-cadeaus en woonideeën · Waarom sommige producten tijdelijk niet bestelbaar zijn · Dagje Ruhrgebied vanuit Nederland · Tag der Trinkhallen: het verhaal achter de kiosken · Alternatieve cadeaus die momenteel leverbaar zijn
Meer over de regio: Duitsland-Plaza & het groene Ruhrgebied · Essen-Rüttenscheid en de Rü · Gelsenkirchen · Dortmund-Eving · Herne-Sodingen.
Deze woorden kom je ook tegen tijdens uitstapjes
Kerstmarkten in het Ruhrgebied · Na Crange · Tag der Trinkhallen · Zeche Zollern · Zollverein. De artikelen verwijzen terug naar deze verklaringen.
Bronnen
WDR: Kumpel-ABC · Kreis Recklinghausen: woordenboek · Ruhr Tourismus: Trinkhallen · Visit Essen: de Rü.
SteinKunstWerk kenniscentrum, bijgewerkt 21 november 2026. Dit woordenboek is geen informatie over actuele productvoorraad.